In gesprek met Coen Bais

Thema: Duurzaamheid

Op initiatief van toenmalig directeur Coen Bais van theater De Lievekamp ging het in de zomer van 2022 overbodig geworden Zuiderstrandtheater in 100.000 stukjes naar Oss. Bais zag uitkomst voor het renoveren van De Lievekamp en vroeg zich af in hoeverre elementen uit de boedel van het Zuiderstrandtheater de kosten konden drukken. Het is de bedoeling dat de nieuwe Lievekamp in 2025 haar deuren opent voor het publiek. Daarom vonden we het een mooi moment om met Coen Bais, die vandaag de dag Adviseur Nieuwbouw bij De Lievekamp is in gesprek te gaan over de totstandkoming van dit inspirerende duurzame initiatief.

Foto: Coen Bais, samen met architect Frederique van Alphen (CePeZed) tijdens de overdracht van het Zuiderstrandtheater

Laten we allereerst een stap terug in de tijd nemen. In 2015 stond De Lievekamp voor een grootschalige renovatie. Hoe is toen het idee ontstaan om het Zuiderstrandtheater te herbouwen?

Al vanaf mijn aantreden in 2015 was duidelijk dat er iets moest gebeuren. Esthetisch, functioneel… het gebouw kende steeds meer beperkingen en dus hebben we stap voor stap onderzoeken laten uitvoeren en rapporten bij de gemeente aangeleverd die onderschreven dat er urgentie was. Daarbij hebben we meerdere scenario’s onderzocht, variërend van niets doen, via verbouw, een nieuwe grote zaal en deels verbouw tot volledige nieuwbouw. Het laatste finale rapport was een positioneringsonderzoek met als uitkomst nieuwbouw als meest wenselijke scenario. De gemeenteraad omarmde dat rapport unaniem en daarmee was de weg vrij voor ontwikkeling van nieuwbouwplannen. Precies op het moment dat we daarmee begonnen werd ik geattendeerd op de tender die de gemeente Den Haag had uitgeschreven op het Zuiderstrandtheater. Ik kende de zaal maar ben zo snel mogelijk gaan kijken en was meteen overtuigd dat we die zaal naar Oss moesten halen.

Met welke obstakels zijn jullie tijdens het vormgeven van het plan geconfronteerd en hoe zijn deze overwonnen?

Tja, welke obstakels waren er niet… Allereerst moest de Zuiderstrandzaal nog worden verworven en de gemeente Den Haag stelde als eis dat het gebouw voor minimaal 72% moest worden hergebruikt en liefst weer herbouwd als theater. Op dat moment kwam CePeZed uit Delft in beeld die heel veel ervaring hebben met circulaire bouw en al vele jaren samenwerken met Lagemaat, hét circulaire sloopbedrijf in Nederland. Inmiddels praten wij nooit meer over slopen, maar over “oogsten”. Dat circulaire denken krijg je er op een gegeven moment niet meer uit.

Toen we aan de slag gingen met het schetsontwerp bleek al snel dat we constructief niet de zaal als los element konden herbouwen maar voor de stabiliteit gedwongen werden het hele Zuiderstrandtheater terug te zetten. Onze verdere nieuwbouw moest daar dus op worden aangepast. Wat het nog extra complex maakt is dat we weliswaar in onze oorspronkelijke plannen uitgingen van herbouw van de Zuiderstrandzaal als onderdeel van verder nieuwbouw (middenzaal, vestzakzaal, foyers, café, backstage, kantoren) maar dat we besloten om ook onze huidige grote zaal te behouden en om te bouwen tot vlakke vloerzaal. Ook circulair dus. We combineren dus twee bestaande bouwdelen met hun eigen dimensies en zetten daar nieuwbouw om- en overheen. Het resultaat is een enorme extra CO2 besparing maar het moet allemaal wel passen. Een enorme puzzel in tijd en ruimte.

Als je terugkijkt op het proces, zou je er dan opnieuw voor kiezen om deels te herbouwen?

Je moet wel de intrinsieke motivatie hebben om zo duurzaam mogelijk te bouwen want het is zondermeer gecompliceerder. Aan de andere kant is circulariteit nog volop in ontwikkeling en we dragen hiermee bij aan het verwerven van kennis op dat gebied. Iedereen verwacht dat het de komende jaren een vlucht zal nemen en je moet wel een enorme klimaatscepticus zijn om niet te onderkennen dat traditioneel bouwen zijn langste tijd heeft gehad. Bovendien heeft onze circulaire bouwambitie zeker een deel van de gemeenteraad mee over de streep getrokken in de besluitvorming

Zien we in Oss straks letterlijk hetzelfde gebouw staan als in Scheveningen of krijgt De Lievekamp een eigen karakter?

Het Zuiderstrandtheater wordt onderdeel van de totale constructie en verdwijnt min of meer in het totaalplan. Feitelijk wordt het bijna geheel herbouwd maar met uitzondering van de buitengevel. Die betonplaten van de voormalige gevel, sommige met opschrift Zuiderstand, laten we in het interieurontwerp bewust terugkomen als verwijzing naar wat het was. Maar in zijn totaliteit verrijst een compleet nieuw theater.

Hoe staat de bouw er op dit moment eigenlijk voor, gaan jullie het redden om in 2025 open te gaan?

Inmiddels is duidelijk dat we in 2026 fase 1 zullen openen. We bouwen in twee fasen: eerst de helft van de nieuwbouw waar het Zuiderstrandtheater onderdeel van uitmaakt – tot de opening van dat deel blijft het huidige theater open. Pas als we draaien met die nieuwe grote zaal én de nieuwe Vestzakzaal, sluiten we de oudbouw, gaan we daar “oogsten” en bouwen we dat tweede deel. Opening als geheel, dus fase 1 en fase 2, verwacht ik niet eerder dan in 2028.

Heb je tot slot nog een tip voor podia die ook duurzaam willen gaan renoveren?

Circulair bouwen is volop in ontwikkeling. Er zal steeds meer bouwmateriaal geoogst worden en gerubriceerd worden opgeslagen. Daarmee wordt circulair bouwen steeds meer toegankelijk en goedkoper. Ik zou duurzaam bouwen, circulair, zeker meenemen in je nieuw- of verbouwambities en inbrengen in de politieke besluitvorming. En een voor de hand liggende tip: wij zijn natuurlijk altijd bereid onze ervaringen en opgedane kennis te delen met andere podia.

Meer inspiratie