In dit gesprek vertelt Jolanda Spoel (Bijlmer Parktheater) over de keuze om zich aan te sluiten bij de beweging van Apartheid Vrije Zones, wat die stap in de praktijk betekent en welke gesprekken en afwegingen daarbij komen kijken. Een open gesprek over principes, verantwoordelijkheid en de rol van een podium in een gepolariseerde tijd.
Foto: Lowie van der Grinten
Waarom kozen jullie ervoor om Bijlmer Parktheater aan te sluiten bij de beweging van Apartheid Vrije Zones?
Voor mij was die keuze in 2024 geen symbolische stap, maar een principiële. Zo zagen we bijvoorbeeld tijdens de Black Lives Matter-protesten in 2020 veel organisaties uit de culturele sector hun profielfoto op sociale media aanpassen in solidariteit, terwijl structurele veranderingen in de samenleving, maar ook in de sector uitbleven. Als het spannend wordt, zie je wie er blijft staan. Wij wilden voorkomen dat solidariteit een tijdelijke campagne is.
Wat betekent die principiële keuze concreet voor jullie organisatie?
Het Bijlmer Parktheater koos ervoor zich te verbinden aan de uitgangspunten van PACBI, de culturele boycotbeweging die onderdeel is van de bredere BDS-campagne (Boycot, Desinvesteren en Sancties). Dat betekent dat we actief onderzoeken met welke partijen we samenwerken en welke contracten we aangaan. Die keuzes raken programmering, partnerschappen en zelfs leveranciers. Je kunt niet zeggen dat je ergens voor staat en ondertussen doen alsof het geen consequenties heeft. Show, don’t tell - en draag de gevolgen.
Hoe past deze koers bij het profiel van Bijlmer Parktheater?
Deze koers past binnen het DNA van het Bijlmer Parktheater als podium in Amsterdam-Zuidoost, waar veel nazaten wonen uit de Afrikaanse en Caribische diaspora met een koloniaal verleden. Thema’s als antiracisme, dekolonisatie en representatie zijn voor ons geen abstracte begrippen, maar dagelijkse realiteit.
Hoe krijgt die betrokkenheid vorm in de praktijk?
Dat zie je bijvoorbeeld terug in activiteiten als de slaapstaking bij Theater voor Gaza, het programmeren van voorstellingen van Palestijnse makers en het bieden van een veilige ruimte voor activisten. Tegelijkertijd is dit een uphill battle: er is terughoudendheid in de sector en angst voor backlash. Maar als podium moet je ook ruimte maken voor het gesprek, juist als het schuurt.
Wat vraagt de keuze voor een Apartheid Vrije Zone intern van de organisatie?
Het vraagt om interne gesprekken met medewerkers en partners. Het betekent uitleggen waarom bepaalde merken of leveranciers worden heroverwogen, en waarom sommige samenwerkingen niet worden aangegaan. Het is geen besluit van één persoon. We nemen mensen mee, zodat ze mede-eigenaar worden van de afwegingen. Bovendien zoeken we kennisdeling met andere culturele organisaties en kijken naar manieren om deze positie in dialoog te brengen met bestaande kaders zoals de Code Diversiteit & Inclusie.
Het onderwerp ligt maatschappelijk en politiek gevoelig. Hoe gaan jullie daarmee om?
Het is geen eenvoudige weg. Bestuurlijke, politieke en publieke reacties laten zien hoe gevoelig het onderwerp ligt. Toch zie ik het als een logische vervolgstap in de maatschappelijke rol die ik voor een podium weggelegd zie. Voor de zomer van 2025 speelde deze discussie al nadrukkelijk in de sector. Sindsdien is er veel in beweging gekomen, met onder meer een brede oproep in het najaar voor een (symbolische) culturele boycot die door honderden organisaties werd ondertekend. Neutraliteit bestaat niet in een wereld waarin ongelijkheid zo zichtbaar is. Wij kiezen ervoor om niet aan de zijlijn te blijven staan.
